Jak stres pourazowy prowadzi do uzależnień? Mechanizmy obronne a potrzeba profesjonalnej terapii

Osoby, które na co dzień doświadczają skutków stresu pourazowego, często szukają ukojenia i chwili wytchnienia. Nieprzepracowana trauma oraz brak zdrowych metod radzenia sobie z trudnościami zazwyczaj skutkują sięgnięciem po używki, w celu chwilowego wyciszenia negatywnych emocji. Takie zjawisko to prosta droga do uzależnienia i wzajemnie oddziałujących na siebie mechanizmów.

Czym jest stres pourazowy?

Stres pourazowy (PTSD) to zaburzenie psychiczne, które pojawia się po doświadczeniu traumatycznego przeżycia lub wydarzenia. Charakteryzuje się długotrwałymi i intensywnymi symptomami lękowymi, znacząco utrudniającymi codzienne funkcjonowanie. PTSD może dotknąć każdego, niezależnie od wieku czy odporności psychicznej.

Zdarzenia, które mogą wywołać stres pourazowy – przykłady:

• śmierć bliskiej osoby;
• przemoc fizyczna, psychiczna czy seksualna;
• napaść fizyczna i/lub seksualna;
• wojna;
• wypadki komunikacyjne;
• katastrofy;
• eksplozje.

Jak trauma wpływa na funkcjonowanie mózgu i zwiększa ryzyko sięgania po substancje psychoaktywne?

Trauma znacząco wpływa na funkcjonowanie mózgu, szczególnie w obszarach odpowiedzialnych za emocje, kontrolę impulsów czy pamięć. Prowadzi do przewlekłego stresu, a w konsekwencji ciągłego lęku, niepokoju i napięcia. Taki stan wymaga ukojenia, dlatego wiele osób, zamiast skorzystać z profesjonalnej pomocy, sięga po substancje psychoaktywne, aby wyciszyć negatywne emocje. Warunkuje to szybsze popadanie w uzależnienie, gdyż mózg gorzej kontroluje impulsy oraz skłonność do ryzykownych zachowań. Trauma prowadzi również do przewlekłego stresu oraz obniżenia dopaminy, serotoniny i endorfiny, które są odpowiedzialne za dobre samopoczucie. Alkohol sztucznie podnosi poziom tych neuroprzekaźników, dlatego osoby po przebytej traumie doświadczają chwilowej ulgi.

Jakie mechanizmy obronne stosują osoby z PTSD i dlaczego alkohol oraz inne używki stają się sposobem na tłumienie emocji?

Osoby cierpiące na zespół stresu pourazowego stosują mechanizmy obronne, aby chronić się przed negatywnymi odczuciami i bólem emocjonalnym. Mowa tutaj przede wszystkim o:

• tłumieniu emocji – nie czuć, by nie cierpieć;
• dysocjacji – oderwania od rzeczywistości;
• unikaniu – nie myślę o tym, więc tego nie ma;
• racjonalizacji – usprawiedliwianie swoich zachowań;
• przemieszczeniu – niekontrolowane wybuchy złości i agresji, związane z silnymi emocjami.

Jakie są różnice między okazjonalnym sięganiem po alkohol a rozwijającym się uzależnieniem u osób z PTSD?

Do kluczowych różnic między okazjonalnym piciem a rozwijającym się uzależnieniem u osób z PTSD można zaliczyć:

1. Cel spożycia alkoholu

Osoby z PTSD zazwyczaj spożywają alkohol w celu tłumienia negatywnych emocji, natomiast okazjonalne picie sprowadza się do spotkań towarzyskich lub wyjątkowych okazji.

2. Częstotliwość i kontrola nad piciem

W przypadku okazjonalnego picia, spożycie alkoholu występuje sporadycznie z możliwością odmówienia. Z kolei osoby zmagające się z PTSD sięgają po używki systematycznie. Trauma warunkuje także coraz częstsze picie w samotności.

3. Powód sięgnięcia po alkohol

Sporadyczne picie alkoholu zazwyczaj sprowadza się do konkretnej okazji, bez wpływu na stan emocjonalny. Osoby z PTSD sięgają po używki jako lek na stres, lęk czy bezsenność. W tym przypadku alkohol reguluje emocje.

Dlaczego osoby zmagające się z traumą często nie zdają sobie sprawy, że rozwijają nałóg?

Osoby z PTSD zazwyczaj nie dostrzegają problemu, ponieważ mechanizmy obronne, jak i społeczne przyzwolenie sprawiają, że nałóg rozwija się stopniowo i często niezauważalnie. Dodatkowo wykorzystują oni strategie psychiczne, które pozwalają usprawiedliwić systematyczne sięganie po używki. Stąd też osoby z PTSD zazwyczaj nie dostrzegają, że spożywają coraz większe dawki, aby osiągnąć ten sam efekt.

W jaki sposób terapia uzależnień powinna być dostosowana do osób cierpiących na PTSD?

Trauma i uzależnienie zazwyczaj są ze sobą ściśle powiązane i wzajemnie się napędzają. Stąd też kluczowe jest, aby oba te problemy były leczone jednocześnie. Większość osób sięga po używki, aby wyciszyć negatywne emocje, które po pewnym czasie powracają. W ten sposób napędza się mechanizm uzależnienia. Wyjście z nałogu u osób z traumą musi odbywać się dwutorowo. Terapia uzależnień we Wrocławiu w Ośrodku Przebudzenie ukierunkowana jest jednocześnie na leczenie alkoholizmu i PTSD. To przede wszystkim indywidualnie dobrany plan, który obejmuje całokształt występujących problemów. Leczenie alkoholizmu i PTSD wymaga czasu i cierpliwości.

Jakie techniki terapeutyczne pomagają skutecznie przerwać mechanizm ucieczki w używki?

W pracy z pacjentem z PTSD psychoterapeuci zazwyczaj stosują:

• terapię behawioralno-poznawczą – polega na zmianie myślenia i nawyków;
• terapię akceptacji i zaangażowania – to praca z trudnymi emocjami;
• terapię dialektyczno-behawioralną – polega na kontrolowaniu emocji i impulsywności;
• EMDR – przetworzenie bolesnych wspomnień i zmniejszenie ich wpływu na codzienność;
• terapię schematów – zmiana głęboko zakorzenionych wzorców;
• terapię grupową – spotkania z osobami zmagającymi się z podobnymi problemami;
• terapię indywidualną.

Jakie są długoterminowe skutki nieleczonego PTSD połączonego z nałogiem i jak specjalistyczne wsparcie pomoże w odzyskaniu kontroli nad życiem?

Długoterminowe skutki nieleczonej traumy i uzależnienia to przede wszystkim: pogorszenie stanu zdrowia fizycznego i psychicznego, trudności w relacjach z innymi osobami, zaburzenia poznawcze, problemy zawodowe oraz zwiększone ryzyko zachowań destrukcyjnych.

Specjalistyczna pomoc ukierunkowana jest na redukcję objawów PTSD i rozwijaniu zdrowych mechanizmów radzenia sobie w trudnych sytuacjach. Jednocześnie wdrażane są metody leczenia wyjścia z nałogu. Bez profesjonalnego podejścia trauma i nałóg będą skutkować poważnymi konsekwencjami.

Indywidualnie opracowany plan leczenia traumy i uzależnienia pozwoli na stopniowe odzyskiwanie kontroli nad własnym życiem. Kluczowe jest jednak holistyczne podejście specjalistów poprzez uwzględnienie metod skupiających się jednocześnie na traumie i uzależnieniu.