TRYB ŻYCIA DZIECKA Z WADĄ POSTAWY

Każdy z nas posiada charakterystyczną sylwetkę, dzięki której można go rozpoznać z daleka. Coraz częściej jest ona nacechowana różnymi odchyleniami od normy. Są one syntezą czynników: wrodzonych i nabytych.

Wrodzone – to między innymi: zaburzenia kostnienia, wrodzone zwichnięcie stawu biodrowego, postękujący zanik mięśni czy dziedziczone genetycznie.

Nabyte – to na przykład przebyte choroby typu: gruźlica kości, krzywica, zaburzenia napięcia mięśni oraz ukształtowanie się nawyku nieprawidłowej postawy, ciała.

Współczesne tempo życia i zmieniające się środowisko w jakim żyjemy stają się kolejną przyczyną powstawania niekorzystnych zmian w na­szej postawie ciała.

Dodatkowo, nieprawidłowo wykonujemy czynności dnia codziennego niewłaściwie wykorzystując możliwości swojego ciała.

Odzwierciedla się to, po czasie, w zaburzeniach układu ruchu (zwłaszcza kręgosłupa).

Ciało ludzkie, aby mogło być w pełni sprawne i zdrowe potrzebuje przez całe swoje życie odpowiedniej dozy wysiłku fizycznego.

Postawy Polaków wobec własnego zdrowia są wysoce niepokojące. Około 3/4 dorosłych twierdzi, że nie dba o zdrowie tak długo jak długo nie czują się chorzy. Takie postawy przejmują także ich dzieci!!!

Świadczy to o niskim poziomie wychowania zdrowotnego naszego społe­czeństwa.

Na tę sytuację wpływa postęp cywilizacyjny, warunki bytu, sposób odżywiania, warunki mieszkaniowe, sposób wykonywanej pracy, stresy psychiczne, system wartości, sposób spędzania wolnego czasu. Główne formy spędzania czasu wolne­go to: oglądanie telewizji, gry komputerowe, przeszukiwanie stron internetowych, czytanie gazet, czasopism i książek, rozmowy z rodziną, spotkania towarzyskie, słuchanie radia.

W Polsce wśród dzieci w wieku od 11 ÷ 18 lat tylko 25 % uprawia systematyczne zajęcia sportowe czy rekreacyjne.

W grupie 18 ÷ 24 lat tylko 5 % uprawia zajęcia ruchowe – codziennie, a w późniejszym wieku to zaledwie 1 % ÷ 0,2 %.

Za normę ruchu dla chłopców w wieku przedszkolnym przyjmuje się 6 godzin dzienne i 5 godzin 15 minut dla dziewcząt (w tym samym wieku). Przy czym jako minimum uznaje się 4 godziny.

A tymczasem w naszych przedszkolach przeznacza się przeciętnie 2 godziny na dowolne zabawy na świeżym powietrzu i około 30 minut na zorganizowane zajęcia ruchowe.

W czasie pobytu w przedszkolu zmusza się dzieci do zastępowania gier ruchowych zabawami manipulacyjnymi i konstrukcyjnymi – odbywanymi w miejscu, zwykle w pozycji siedzącej. Toteż powszechnie fizjolodzy uważają, że dzieci przebywające w przedszkolu nie zaspakajają natu­ralnego w tym wieku „głodu ruchu”.

Dla 60 % dzieci i młodzieży szkolnej 4 godziny lekcji WF w tygodniu są jedyną formą uczestnictwa w zorganizowanych ćwiczeniach ruchowych.

Przy tym programy zajęć wychowania fizycznego nie zawierają ćwiczeń likwidujących powstające dysproporcje w rozkładzie naprężeń w obrę­bie tkanek.

Ćwiczenia kształtujące zamiast zapobiegać skutkom długotrwałego przebywania w pozycjach siedzących, swoim chara­kterem przyczyniają się do pogłębienia negatywnych pod tym względem wpływów.

W rozwoju i kształtowaniu postawy ciała nadchodzą takie okresy, w których nasila się występowanie wad postawy (nazywa się je „krytycznymi”).

Pierwszy z nich przypada na 7 rok życia i nosi nazwę „szkolnego”.

Źródła niekorzystnych zmian postawy w tym okresie upatruje się między innymi w codziennych długotrwałych i nieodpowiednich pozycjach w ławce szkolnej – gdyż przed rozpoczęciem nauki szkolnej dzieci prowadzą bardziej ruchliwy tryb życia.

Dodatkowo przyczyną niekorzystnych zmian w postawie ciała jest obciążenie pleców dzieci ciężkimi tornistrami. Jest to czas gwałtownych zmian trybu życia, których istotą jest rozpoczęcie nauki szkolnej.

Drugi „krytyczny” okres przypada na czas dojrzewania płciowego, zwany okresem pokwitania. Rozpoczyna się on najczęściej około 10 ÷ 11 roku życia u dziewcząt i około 12 ÷ 13 roku – u chłopców. 

W tym czasie następuje szybki rozwój kośćca, za którym nie nadąża rozwój mięśni. Towarzyszy temu przemieszczanie ogólne­go środka ciężkości. Postawę cechuje wtedy niedbałość i wiotkość.

Aby zachować w tym okresie równowagę kostno-mięśniową konieczne są systematyczne ćwiczenia wzmacniające mięśnie posturalne (tzn. odpo­wiadające za prawidłowe utrzymanie ciała) oraz podnoszenie ogólnej sprawności i wydolności fizycznej.

Po zakończeniu okresu dojrzewania postawa ponownie zaczyna się kszta­łtować poprawnie, trwa to przez kilka lat.

Około 30 roku życia może wystąpić ponowne pogorszenie postawy. Brzuch zaczyna wystawać i lekko zwisać. Pogłębiają się wszystkie fizjologiczne krzywizny kręgosłupa.

W późniejszym wieku – niekorzystne zmiany postawy starzejącego się człowieka – zależą w dużej mierze od tego czy w latach swojej młodości zaszczepił on w sobie potrzebę ruchu, czynnego wypoczynku i był aktywny fizycznie.

Regularne stosowanie ćwiczeń fizycznych może w znacznym sto­pniu uchronić każdego z nas przed dolegliwościami bólowymi kręgosłupa i od konieczności leczenia wad postawy.

Co jednak zrobić kiedy już w okresie szkolnym zauważyliśmy pierwsze symptomy nieprawidłowości w postawie ciała dziecka? (np. odstawanie łopatek i nierówne ich ułożenie, wysunięcie do przodu barków i asymetryczne ich ułożenie, nierówność trójkątów talii, skośne ustawienie miednicy, kontrrotację miednicy, plecy okrągłe, wklęsłe, wklęsło-okrągłe, czy skrzywienie kręgosłupa.

Jeśli obawy rodziców potwierdzi specjalista, to nieodzowne stanie się uczęszczanie 2 ÷ 3 razy w tygodniu na zajęcia korekcyjne prowadzone na sali gimnastycznej i pływalni.

W pozostałych dniach dziecko powinno ćwiczyć pod kontrolą rodziców, wykonując zestaw ćwiczeń zalecanych przez instruktora.

Oprócz umożliwienia dziecku korzystania z takiej formy terapii, nale­ży jeszcze zapewnić mu odpowiednie warunki sprzyjające prawidłowemu rozwojowi.

Wyłączając około 10 godzin snu dziecka, pozostały czas w ciągu dnia należy szczegółowo zaplanować i stworzyć kompleksowy system przeciw­działania wadom. W dużej mierze zależy to od świadomości i aktywności głównych jego organizatorów, a więc rodziców i nauczycieli.

Sen dzieci w młodszych klasach szkoły podstawowej powinien trwać około 10 godzin na dobę.

W miarę możliwości (zależnie od pory roku) należy spać przy otwartym oknie, dostarczając organizmowi świeżego powietrza.

Dziecko musi spać na dość twardym i nieuginającym się materacu, waru­nkującym właściwe ułożenie kręgosłupa oraz poduszce o takiej grubości, by w leżeniu na boku wypełniała przestrzeń między barkiem, a głową.

Zaleca się, aby dziecko spało na brzuchu lub na wznak.

Po przebudzeniu jeszcze przed wstaniem z łóżka wykonujemy przez chwilę naturalne ruchy ciała, takie jak przeciąganie się czy ziewanie.

Następnie po załatwieniu potrzeb fizjologicznych przystępujemy do kilku ćwiczeń ruchowych, które pozwolą organizmowi lepiej przygotować się do czekającego w ciągu dnia wysiłku. Powinny one trwać około 15 min.

Każde ćwiczenie powinno być wykonywane przynajmniej 15 razy w celu uelastycznienia mięśni wraz ze stawami. Oddech odbywa się zawsze przez nos.

Po tych ćwiczeniach przystępujemy do porannych zabiegów higienicznych, które najlepiej zakończyć nacieraniem się zimną wodą w połączeniu z automasażem ręcznikiem.

Podczas przygotowywania i spożywania śniadania zwracamy uwagę na prawidłową postawę stojącą i właściwą pozycję siedzącą (pro­ste plecy, barki cofnięte w tył, łopatki zbliżone).

Unikamy siedzenia na kości ogonowej czy z założonymi nogami i opiera­nia się łokciami o blat stołu.

Wyjście do szkoły związane z noszeniem tornistra, powinno być poprze­dzone równomiernym rozłożeniem jego zawartości. Należy dążyć, aby w miarę możliwości zmniejszyć ilość noszonych książek, gdyż mogą one stanowić w tym wieku zbyt duże obciążenie.

W starszych klasach tornister można zastąpić odpowiednim plecakiem.

Innym sposobem dojścia do szkoły z ciężkimi książkami jest „dowiezie­nie” ich w tornistrze na kółkach.

Chociaż najlepszym rozwiązaniem byłoby pozostawienie książek w szkole.

Zajęcia lekcyjne powinny odbywać się w odpowiednio dobranych, do wzrostu dziecka, ławkach i w odpowiedniej prawidłowej pozycji ciała,

Podczas pisania przedramiona – od łokci do nadgarstków – powinny znajdować się na pulpicie ławki.

Dla złagodzenia skutków kilkugodzinnego przebywania w pozycji siedzącej w szkole – należy stosować: ćwiczenia śródlekcyjne, które powinny być ukierunkowane na napięcie i skrócenie mięśni nadmiernie rozciągniętych wskutek długotrwałego siedzenia, z równoczesnym wydłużaniem i rozluźnianiem mięśni nadmiernie napiętych, a także pobudzenie układów krążenia i oddychania.

Lekcje wychowania fizycznego powinny być bardziej nowoczesne – prowa­dzone w ten sposób, by skłaniały do samodoskonalenia się uczniów i rozbudzały potrzebę stałej aktywności fizycznej.

Przynajmniej pod koniec każdej lekcji powinny być zaakcentowane elementy gimnastyki korekcyjnej.

Nauczyciel WF musi być poinformowany przez lekarza lub instruktora gimnastyki korekcyjnej o wskazaniach i przeciwwskazaniach dla dziecka w związku z jego ewentualną wadą, by w czasie lekcji mógł je uwzglę­dnić.

Po powrocie do domu i zjedzeniu obiadu – chwila relaksu psychiczne­go po całodziennej nauce. W tym czasie można pomóc w gospodarstwie domowym, pobawić się z rodzeństwem, rodzicami czy koleżankami, pograć w gry komputerowe czy obejrzeć telewizję w pozycji tak zwanego „siadu telewizyjnego”, który wymusza prawidłowy układ tułowia (nawet przez długi okres czasu).

Do czytania ciekawej książki polecamy tzw.: „okulary pryzmatyczne” – umożliwiające czytanie w pozycji leżąc tyłem na płaskiej powierzchni (bez poduszki pod głową).

Po dłuższej przerwie można przystąpić do odrabiania lekcji, pamięta­jąc o zachowaniu prawidłowej pozycji ciała.

Należy zwracać uwagę: na prawidłowe oświetlenie i odpowiednią odległość zeszytu czy książki od oczu (około 30 ÷ 40 cm), dodatkowo na dostosowane do wzrostu dziecka biurko i krzesło z oparciem (w odcinku piersiowo-lędźwiowym).

Regulowana wysokość siedziska krzesła umożliwia indywidualne dostosowanie go do wzrostu dziecka tak, by w siadzie kończy­ny dolne były ucięte pod kątem prostym w stawach biodrowych, kolanowych i skokowych – ze stopami opartymi podeszwową ich częścią o podłoże. Krzesło nie powinno wywierać ucisku w okolicy podkolanowej. Tułów i głowa – ustawione prosto. Przedramiona wraz z łokciami symetrycznie oparte na stole.

Odrabianie lekcji powinno być przerywane co 30 ÷ 40 minut jakąś czynnością ruchową.

Do pomocy w nauce pamięciowej warto zaproponować dyktafon lub magnetofon.

Kiedy musimy opanować materiał np. z historii, języka polskiego czy obcego – czytamy go głośno przed mikrofonem i jednocześnie nagry­wamy.

Następnie przesłuchujemy zależnie od potrzeb – ucząc się ze słuchu „na pamięć”, a przy tym jednocześnie możemy wykonywać różne ćwicze­nia ruchowe, które nie wymagają skupienia uwagi.

Uzyskujemy podwójny efekt – opanowujemy materiał pamięciowy (słuchając go) i wzmacniamy różne grupy mięśni (ćwicząc).

W codziennym rytmie dnia powinien znaleźć się również czas na zaję­cia ruchowe na świeżym powietrzu (jazda na rowerze, gry i zabawy, gra w piłkę, jazda na łyżwach, latem na wrotkach itp.).

Pod koniec dnia, przy toalecie wieczornej, warto jeszcze wykonać kilka ćwiczeń posturalnych (np. przy ścianie) – sprawdzających utrzymywanie prawidłowej postawy ciała.

Natomiast bezpośrednio przed snem, zastosować ćwiczenia: oddechowe (wg. systemu YOGI) czy relaksujące (np. Tai-chi) i rozluźniające (np. Qigong).

Na postawę ciała wpływa również prawidłowe odżywianie, które według specjalistów powinno być bogate w produkty mleczne, białkowe, owoce i warzywa.

Nadmierny ciężar ciała przy słabej muskulaturze może być czynnikiem pogłębiającym wadę, stąd w przypadku nadwagi należy stosować odpo­wiednią dietę oraz zintensyfikować ogólną aktywność ruchową.

Istnieje wiele momentów codziennego życia, stojących w sprze­czności z zasadami kształtowania prawidłowej postawy ciała. Takie proste czynności jak: sprzątanie,

dźwiganie, przenoszenie różnych przedmiotów oraz inne zajęcia domowe pociągające za sobą zwykle zginanie tułowia, które musi po upływie czasu dawać określone ujemne skutki dla zdro­wia i samopoczucia.

Wszelkie czynności wymagające pochylenia tułowia ku przodowi powinny być wykonywane sposobem zginania stawów biodrowych i kolanowych, a nigdy przez zginanie w odcinku lędźwiowym kręgosłupa.

Zalecenia dotyczące trybu życia są takie same, zarówno dla dzieci z wadami postawy, jak i dla dzieci zdrowych, dla których przestrzeganie tych samych wskazań ma duże znaczenie profilaktyczne.

W celu wzmocnienia mięśni i zachowania prawidłowej postawy ciała – należy je utrzymywać we właściwej formie. Jedynym na to panaceum jest aktywność ruchowa.

Za przestrzeganie odpowiedniego trybu życia w domu odpowiedzialni są rodzice lub opiekunowie dziecka. Do nich należy dostosowanie miejsca pracy i wypoczynku oraz zapewnienie możliwości systematycznego wyko­nywania ćwiczeń.

Warto zapewnić własnemu dziecku odpowiednie warunki rozwoju (właści­wy sprzęt korekcyjny, dostosowane biurko i krzesło, okulary pryzmatyczne, tornister na kółkach, właściwą lekturę dotyczącą kształtowania postawy ciała itp.).

Jest bowiem dowiedzione, że nabycie za młodu prawidłowej postawy ciała w znacznym stopniu zabezpiecza człowieka przed dolegliwościami ze strony kręgosłupa i narządów wewnętrznych w wieku dojrzałym.